(Opmerking op xandernieuws.punt.nl ivm "vrije wil" probleem i/h christendom.) "Vrije wil" : ik las bij de Lakotah indianen (America) een mooie zin "vrij om verantwoordelijk te zijn." Vrije wil wordt denk ik gecomplementeerd door de onvrijheid van het ondergaan van de gevolgen van de keuzes. Het gevolg is een automatisch leer-proces: de goed dan wordt je blij zoals "doe de afwas dan heb je weer een schoon aanrecht" doe je slecht dan wordt je ongelukkig "stap in een plas dan heb je een natte voet" (dus beter opletten.) Natuurlijk kan dit erg ingewikkeld worden: pleeg een moord voor geld en de moordenaar is blij met het geld, maar op de lange termijn kan het hem wel eens opbreken doordat hij/zij wordt gepakt, of zich schuldig voelt, of uitgesloten wordt, etc. Het is denkbaar dat na de dood de laatste losse eindjes afgeknoopt worden: wie sterft tijdens het doen van goede daden krijgt misschien een beloning in de hemel etc, om zo de zaak weer rond te breien. Het is ook mogelijk dat een niet gepakte moordenaar daar alsnog wordt gepakt. Ook kun je nog bedenken: als God alles geschapen heeft, dan zijn wij dus onderdeel van God in die zin, zoals sommige vogels hun nestje maken door veren uit hun eigen borst te trekken. Waar komen we anders vandaan. Als we dus onderdeel zijn van, en als God vrijheid heeft of heeft gemaakt, dan kunnen wij delen in dezelfde vrijheid. We hebben dus macht en kracht omdat God dat ook heeft (in deze theologische argument tenminste). Ergens in de Tenach staat: "ik heb de druiven geplant, alles goed gedaan, maar er kwamen slechte druiven uit," en God geeft Israel daarvan de schuld. Het lijkt me dus wel duidelijk dat er vrije wil is, en God houdt de mensen verantwoordelijk voor eigen daden en nalatingen. Zie ook de vervloekingen en zegeningen aan het einde van de Torah: Israel heeft de keuze. Wel zegt God zelf "ze gaan op het slechte pad," maar dat weten of verwachten betekend nog niet dat het de keuze van God is. Voorbeeld: we weten en verwachten dat een draaideur crimineel in redelijk uitzichtloze omstandigheden zonder spijt vrijwel zeker weer gaan stelen. We weten dat, zonder dat het onze keuze is, en als het stelen begint moeten we weer straffen etc. Het feit dat wij weten dat de crimineel weer gaat stelen betekend niet dat de crimineel geen keuze heeft. Maar we weten ook dat we de crimineel kunnen op pakken en het stelen belemmeren, en dat als we dat vaak genoeg doen en uitzicht bieden op verbetering, dat er dan een kans is op permanente verbetering, ook als de crimineel is vrijgelaten. Ook weten we dat als de straf erger wordt en de pakkans hoger, dat de criminaliteit afneemt, dus we kunnen dit soort zaken sturen, er invloed op uitoefenen. Zo kan de relatie mensen / hemel ook zijn: wij zijn vrij om te doen wat we willen, maar we zijn niet de enigen met die vrijheid. Wat ook nog mogelijk is: in de hemel zou men kunnen beslissen "we houden deze zeer doortrapte criminelen nu tijdelijk hier, zodat ze op aarde de zaak op orde krijgen, zoals we beloofd hadden dat zou gebeuren." Dus er is van alles mogelijk, zonder dat dit de vrije wil aantast. Als de hemel de vrije wil wil aantasten, dan is dat natuurlijk iets dat gebeurd, en dus veranderd de wereld. Blijkbaar is dat ongewenst, want het hele doel zou kunnen zijn: mensen van goede wil te maken, goede vrije wil. Het kan per definitie niet worden opgelegd. Vandaar misschien wel het lange verhaal van de geschiedenis en alle ellende: mensen kiezen te vaak voor het slechte, en dus horen daar slechte gevolgen bij. Dit is dan een reden voor mensen om hun keuzes te heroverwegen, zodat ze mogelijk in alle vrijheid betere keuzes gaan maken. Het lijkt mij dat de hemel 1 vrije keuze niet heeft, althands niet binnen voor ons begrijpelijke dingen: ze kunnen niet goede keuzes per dwang opleggen om zo onze vrije wil van slechte keuzes af te halen, want dan is de vrije wil eenvoudigweg afgeschaft. Maw, de vrije wil van ons is de limiet van macht van de hemel. De hemel kan ons wel dwingen een paradijs op aarde te stichten, dus ons een sterke drang naar het goede geven on onnatuurlijke wijze en ons enorm bang maken voor het slechte, maar dan maken ze van ons een soort machines. Binnen het kader van "de mensenwil verbeteren," is er een restrictie aan de macht van de hemel, die de hemel zichzelf op zal moeten leggen. Echter de macht om concequenties te genereren is buiten onze vrijheid, we kunnen niet zeggen "we laten de afwas staan, en dan is hij ineens gedaan," we stappen in een plas en onze open schoenen blijven droog." Dus de macht van de hemel wordt ons opgelegd via de resultaten van onze vrije keuzes. Ergens wel een rustgevend idee want zo hebben we controle over belangrijke dingen, en merk op dat het een zelf-corrigerend systeem is. Zolang we er maar lang genoeg in zitten vinden we vanzelf uit wat ons blij maakt en wat niet. Er zijn echter ook allerlei tegenstrijdige omstandigheden denkbaar, vooral op de kortere termijn (wie in een criminele organizatie zit krijgt vaak betere resultaten korte termijn door slecht te doen, dan door goed te doen - echter op de lange termijn is omgang met mede criminelen niet voordelig, vooral niet als er isolatie optreedt met de algemene bevolking en de criminelen elkaar gaan aanvallen.) door: Jos Boersema www.socialism.nl 2009-01-27 11:21:28